Fabrizio Casaretto: Enerjim azaldı… - 2022

Fabrizio Casaretto: Enerjim azaldı… – 2022



Aniden insan faktörü devreye girince ekonomik ve ilmi teorilere psikolojinin yada davranışların dahil edilmiş olduğu denklemler ortaya çıkıyor ve kompleks ekonomik modeller üretilmeye çalışılıyor. Malumunuz, değişken psikoloji rakamlar kadar net bir bilim değildir, iki artı iki her zaman dört eder ancak insan her an beklenmeyen farklı bir hareket yapabilir, bu nedenle ortaya çıkan denklemler hep olumlu neticeler vermeyebiliyor.

Yıllar önce enerji sektöründe bir firmaya danışmanlık veriyordum. Çok güzel dört yıl geçirdik beraber ve kendileri risk yönetiminde hedging işini artık öğrendiklerini ve kadvradıklarını belirttiklerinden çalışmalarımızı dostça sonlandırdık, zaman zaman çay kahve içmeye uğruyorum, proje bazında çalışmaya devam ediyoruz.

Bu firmayla başlangıç sürecimizi anlatırsam bir ihtimal de psikolojinin ekonomik faaliyetlere ne kadar etki edebileceğini anlayabiliriz.

Telefon çaldı, alo buyrun vs. Sizinle acele görüşmek isteriz dediler. Hemen randevulaştık ve ziyarete gittim. Genel olarak ithal yakıt kullanıp elektrik üreten bir firma. Uluslararası piyasalarda birçok emtianın fiyatları organize borsalarda belirlenir nitekim bu şirketin kullandığı yakıtın dünya piyasasının büyük bir kısmı için de geçerlidir, ancak Karadeniz piyasası biraz farklı işleyebiliyor.

Efendim biz korktuk, hedging yaptık ve şu kadar milyon dolar zarar ettik…

Bu cümleyle başlayınca işimin bir yönden zor başka bir yönden de basit olacağını kavradım.

İlk ilk olarak, hedging zarar ettirmez, hatalı işlemler yapılmış olma ihtimalini anlatmak için uzun bir uğraş vermem ve birkaç Yönetim Kurulu toplantısı gerekti. En zoru, hedging’in aslen ne işe yaradığını bahsetmek ve şirket yetkililerinin psikolojilerini düzeltip sağlamlaştırmaya çabalamak oldu. Bir Banka ile icra ettikleri işlemlerin aslına bakarsak hedging olmadığını, bir pozisyon aldıklarını anlattıkları muamele detaylarından sonrasında net anlamıştım, peşinden kağıt üzerinde yazıp çizmek göstermek yararlı olmuştu.

Ciddi kavram karmaşaları yaşanmış; bir yandan türev ürünlerlerle risk yönetimi tecrübesi olmayan  bir şirket, öteki yandan fiziki ticaret eksikliği olan bir finansal müessese; iki taraf aynı dili konuşamamışlardı. Günümüzde de en büyük sıkıntı budur, iki tarafta da tecrübe edinmiş insanların hedging emekleri yapması gerekir ama vatanımızda bu tecrübede insan malesef yok denecek kadar azdır.

Firmanın psikolojisi bozulmuş, işler daha da kötüye sarmadan ve aynı yanlışları yapmadan toparlamaları gerekiyordu. Tabii toparlamak meydana getirilen zararları geri getirmek değildi, olan olmuştu, bundan sonrasında nasıl aynı duruma düşmeyiz endişelerini silmekti.

Oturduk aksiyonlarımızı almaya başladık. Şirketin ticari analizi oldukca kompleks değildi, hedge işlemlerini ise yetkililerin iştahları doğrultusunda hedge sepetinde değişik sistemlerle bölüyorduk, böylece hangi mekanizmanın ne şeklinde neticeleri olduğunu gözlemleyebiliyorlardı. Herkes sevinçli mesut doğru yolu bulmuş biçimde gelişmeleri takip ediyordu, sadece o ilk günlerdeki psikolojinin neler yaratabileceğini düşünmek çok sıhhatli olmazdı.

Hedging işlemlerine ikna etmek de basit olmadı, nitekim ağzı yanan yetkililerin benim gayretmerime ayrıca üst yönetime ve firma sahiplerine durumu anlatmaları rahat olmuyordu. Firma ortaklarından bir kısım konservatif ve esnaf tipi yaklaşımı benimserken öteki bir ortağın hedging mevzusuna hakim olması oldukca olumlu ve etken olmuştu.

Milyonca dolar yatırım sonrası alınan negatif ticari neticeler akabinde “enerjimiz tükenmek suretiyle” deyip yardım çağrısı meydana getiren psikolojisi bozulmuş bir şirketin kendini diriltme ve uzun vade için ayakta durabilme serüvenini kısaca anlatmaya çalıştım. Psikoloji bozuk çıktığında muhakak derin bir soluk alıp düşünmekte yarar olacaktır. Alınacak herhangi bir karar yanlışlara yenilerini ekleyebilir ve olumsuz sonuçları derinleştirebilir. Muhakak profesyonel insanlara danışmaktan endişe etmeyin, çözüm firma içinde olmayabilir.

 

Fabrizio Casaretto

[email protected]

https://www.Youtube.Com/channel/UCfncpQ6iFkRMMWTeJ5fFW1w